|
Açıklama: Türkiye'nin geri dönüşü olmayan bir savaşın içine
çekildiği bir dönemde, aşağıdaki ve öncekiler gibi yazılar yazmak aslında
garip geliyor. Ama inandığım bir şey var: Eğer yayıncılığın en özgür olanı
online olanıysa, babalarımızın hatalarının başkalarınca tekrarlanmaması
için, bunun nasıl daha iyi yapılması gerektiği üzerine yazılmalı, düşünülmeli.
Herkes kendi üstüne düşen görevi yapmalı. Bunun için bu "önemli meseleleri"
olayların içyüzünü benden daha iyi okuyabilen, dolayısıyla yazabilen insanlara
bırakıyor; kendi uzmanlık alanımdaki meselelerle ilgileniyorum. Kısacası
bu konularda yazmamamın iki sebebi var: İlki, bu konuda gereğinden fazla
kişi yazıp çiziyor. İkincisi, ben bu konuda yazması gerekenlerden değilim.
Gazete Metaforunun Kullanımı
Online haberler, diğer tür haberlere göre birçok avantaja sahip. Çünkü
bilgilerin sesli, görsel ve metin tabanlı olarak birleşiminden oluşuyor.
Bu, diğer ortamlarda yapılamayan türden bir bütünleşme. Haberleri "gazete
şekli" bağlamında sunarken eklenen çokluortam özellikleri, online
gazeteciliğin en muhteşem taraflarından olabilir. Gazetedeki basılı habere
ilaveten, metin online bir video, sunum veya fotoğraf ile desteklenebilir.
Haber siteleri bu yolla tamamiyle yeni ve özel haberler kotarabilirler.
Bu haber sitelerine olan ilginin esas sebebi şu; Internet aynı videoyu
online olarak sunarken ve bunun yanında derinlemesine metin ve daha fazla
bilgi için linkler verirken, TV'deki yarım saatlik haberlerle neden yetinilsin?
Herkeste Internet'teki çokluortam içeriklerine erişebilecekleri yüksek
hızlı Internet bağlantısı ve ekranlar olmadığı bir gerçek, bununla beraber
Internet yüksek kaliteli teknolojinin yaygınlaşmasıyla kullanılabilecek
büyük potansiyele sahip.
Online haber sitelerinin bu yeterliliğe sahip olmasının esas sebebi,
basılı benzerlerinde olmayan birşeye; sanal olarak sınırsız yere sahip
olmaları*.
Bununla beraber gazeteciliğin önemli bir kısmı da, bilgiyi düzenleme ve
yayına hazırlamayı bilmeyle ilgilidir. Internet'te izlenen video klibi
durdurmak veya okunan sayfayı değiştirmek, bir TV kanalını veya okunan
gazeteyi değiştirmekten daha kolaydır. Bu bilgi zenginliğini, okurlara
hızlı ve etkin şekilde haber ulaştırma ihtiyacıyla dengelemek, online
haber siteleri için farklı bir zihin yapısı gerektirir. "Bir elektronik
bilgi ortamından bahsetmek, edinilip, kullanılıp, atılabilecek bir ürünü
değil, insanların zamanlarını geçirdikleri, daha sonra tekrar tekrar döndükleri
bir yeri zihnen tasarlamayı gerektirir.
Uzmanların vurguladığı bir konu da Internet'teki gazete metaforunun ana
sayfasının önemi. Ana sayfa, online içeriği, basılı gazetenin ana sayfasının
içeriği ile sınırlandırmaz, bunun yerine site kullanıcılarına aradıkları
bilgiyi gazetedeki benzer düzenlemeyi takip ederek bulabileceklerini söyler.
Soldan sağa doğru okuyup yazdığımız için, ana sayfanın üst sol köşesi
okurun ilgisini çekmeli ve aynı basılı yayınlardaki gibi okura nerede
olduğunu, orada ne tür bilgilerin bulunduğunu söylemelidir. Bununla beraber
birçok kullanıcı siteye gelip, ana sayfayı görmeden de gidebilir. Bu durum,
büyük haber şirketlerinin Web sitelerinde sadece ana sayfada değil, her
sayfada navigasyon linklerinin, başlıkların ve tarihlerin yer almasının
sebebidir.
Internet haber siteleri, basılı gazetelerle karşılaştırılamayacak bir
bilgi depolama ve istendiğinde tekrar sunma becerisine de sahiptir. Arşivlenen
makaleler ve arama özellikleri, okurlara geçmiş sayılardaki makaleleri
hızlı biçimde ve kolayca bulma imkânı verir. Bunun için tarih, yazarın
adı veya makalede geçen bir iki anahtar kelimenin bilinmesi yeterli olur.
Eski makaleleri bulmak için evde ya da işyerinde oturup bilgisayarı kullanmak,
basılı yayını arşivleyen bir kurumu (kütüphaneler ve basın-yayın müzeleri
gibi) bulup, oradaki gazeteler arasından aranan makalenin basıldığı tarihe
kadar ulaşıp, sonra da sayfalar arasında dolaşıp bulmaktan daha kolay.
Bazı haber siteleri arşivlerine erişimi paralı yaparak buradan da gelir
elde ediyorlar.
Online haberler için gelir modelleri, diğer tüm online hizmetlerde olduğu
gibi hep tartışılmıştır. Haber sitelerinin çoğu, basılı yayındaki reklam
desteğini, online reklamlar için de oluşturmayı başaramamış durumda. Online
haber siteleri birkaç farklı gelir modeli kullanıyor, ki bunların hiçbiri
tüm uygulamalar için iyi çalışmıyor(1). İlginç bir nokta da en başarılı
online haber sağlayıcılarının bazıları basılı yayınlar konusunda da en
güvenilir isimlere sahipler. Bu çoğu insanın basılı yayınların "marka
ismine" olan güveninden kaynaklanıyor olabilir. Aynı zamanda basılı
yayın için kullanılan insan ve maddi kaynaklar, online yayın için de kullanılabiliyor
ve başarılı haber siteleri oluşturulabiliyor.
WashingtonPost.com'un yaptığı gibi ücretsiz ve kullanıcıların kaydolmasına
gerek olmayan gelir modeli de yaygın görülen, ama belirli hadef gruplara
göre oluşturulamayan banner ve pop-up reklamlarına dayalı bir model**.
NYTimes.com gibi diğer haber siteleri de reklam tabanlıdır, ama kullanıcıların
kayıt olmalarını gerektiren bir modele sahip olduklarından, site üzerinden
gerekli özelliklerde reklamlar ilgili kişilere iletilebilir. NYTimes.com
dünyadaki geniş ve başarılı haber sitelerinden birisi. 10 milyon civarında
kayıtlı kullanıcıya sahip. Site üç farklı gelir kaynağına sahip: gelirin
%60'ı görüntülenen reklamlardan geliyor. Seri ilanlar ve sınıflandırılmış
reklamlardan gelirin %30'u ve arşivlere ücretli erişim ve tekrar basma
izinlerinden de %10'u geliyor. Reklam konusunda sitede son olarak uygulanmaya
başlanan bir tekniğe göre, kullanıcı bir reklamı, site içerisinde birden
fazla sayfada görüyor (surround sessions). Bu da pazarlanan ürün ya da
hizmete olan ilginin ve/veya banner üzerine tıklama ihtimalinin artmasını
sağlıyor.
Diğer haber sitelerinde uygulanan bir yöntem de basılı ya da online içeriğe
abonelik yoluyla erişim sağlanabilen gelir modeli. WSJ.com'un uyguladığı
bu model, "bilgi özgürce erişilebilir olmalıdır" tartışmalarının,
online haber okurlarının aldıkları hizmetler için ödeme yapmaları gerektiği
fikrine doğru kayışından kaynaklanıyor. Banner ve reklamların üzerine
tıklanması yoluyla elde edilen gelir çoğu Web sitesinin geçinmesini sağlayamıyor.
WSJ.com'un başarısı örnek olmayabilir, çünkü çoğu abonelik işverenler
tarafından geliyor, bireyler tarafından değil. Online gazeteciliğin -iş
tarafındaki belirsizliklere rağmen-, halâ yüksek miktarda gerçekleştirilmemiş
potansiyeli var.
Online haber sitelerinin bir diğer avantajı da 7 gün / 24 saat güncellenebilmeleri.
En son haberler gün boyu ilgililere ulaştırılabilir. Ancak bu durum online
haberlerin güvenilirliği konusundaki tartışmaların da ana sebebi. Online
haberlere gereken düzeltmeler ve tekzipler kolay ve hızlı biçimde yapılabilir
ama birçok güvenilir haber sitesinde tekzip sayfaları yer almıyor. Tekziplerin
gösterilmesi, sadece okurları görmüş olabilecekleri bilgilerdeki yanlışlıklar
hakkında ikaz etmekle kalmaz, haberleri hazırlayan çalışanların da doğruları
elde etme ve özür dilemek zorunda kalmama konusundaki isteklerini kamçılar.
Hiçbir yayın hatalara bağışık değildir. Tekziplerin yayınlandığı bir sayfa
(ya da haberlerin sonunda yayınlanmaları) basılı veya online gazetelerin
saygınlıkları için önemli unsurlardan.
Gelecek yazımızda online gazeteciliğin şimdiki durumundan bahsedeceğiz
ve bazı öneriler dile getireceğiz.
Dipnotlar ve kaynaklar:
*Basılı yayınlarda bilgi, sayfa içerisinde
reklamlardan kalan yere sıkıştırılır (En azından Türkiye'de).
1- http://www.poynter.org/centerpiece/revenue6.htm
(Outing, Steve ve Coats, Rusty. "To Charge or Not to Charge?"
Poynter.org, April 20 2002)
**Şimdilerde WashingtonPost.com bu modele eklentiler
yaparak reklamları özeleştirme yoluna gidiyor.
osmankoroglu@yahoo.com
|
