Günümüzde çoğu büyük basılı gazete, günde sadece bir baskı yapıyorlar. Haberler önceki gece bitiriliyor ve sabah erken saatlerde de gazetelerin basımı tamamlanmış oluyor. Okurlar gazetelere sadece önemli haberler için bakmazlar (çünkü bunlar zaten gazeteler evlerine veya bayilere gelene kadar eskimiş olur), fakat aynı zamanda derinlemesine, kapsamlı ve inanılır içerik de ararlar.

Okurun gazetede gördüğü ilk şey ana sayfadır. Bu sayfa, gazeteyi "üreten" kişilerce, o günün en büyük varsayılan haberlerinden oluşur. En önemli haber, en yukarıdan ve en büyük başlıkla verilir. Okurları avlamak için başlıkların sayısı artırılır ve ana sayfada neredeyse hiçbir haberin tamamı yer almaz. Gördüğümüz sadece bir başlık, haberin başlangıcı ve okurun haberi takip edebilmesi için bir diğer sayfaya yapılan atıftır.

Gazetenin geriye kalanı konularına göre düzenlenmiş haberlerden oluşur. Haberler, yorumlar, spor gibi her sayfa, kendi içinde "önemli olduğu varsayılan haberleri" öne çıkaracak şekilde dizilmiştir. Haberler sütunlar şeklinde metinlerden oluşur ve bunların arasına konuyla ilgili fotoğraf ve resimlerle reklamlar yerleştirilir. Boşluk, başlıkları ve fotoğrafları çerçevelemek için önemlidir; ama genelde basılı ortamda online ortamdakinden daha az olur.

Gazetelerin yazım üslûbu resmî, özlü ve kısa olmaya eğilimlidir. Haber biçimleri genelde, zor haberler için ters piramit (http://www.medyakronik.com/arsiv/190401m.htm), kolay haberler içinse biraz daha konuşmaya benzer biçimdedir. Her sayfada sınırlı yer olduğundan, gazeteciler ve yazarlar çalıştıkları konuyu kelime veya sütun-santim gibi belli ölçüler içinde tutmak zorundadırlar (bkz. reklam-yazı/haber ilişkisi ile ilgili yazımı okumak için http://www.haberazzi.com/yazar/devam_yazi.asp?idyazi=45).

Gazetelerin gelir modeli reklamlar, abonelik ve seri ilanların karışımından oluşur. Daha geniş çapta yayın yapan ulusal basılı yayınlarda, iş çevresine yönelik reklamlar daha büyük gelir kaynağıyken, daha küçük süreli yayınlarda (periyodik/mevkute) seri ilanlar daha önemlidir. Paralı abonelik -genelde- gelir planlarında ikinci ya da üçüncü sırada yer alır. Hatta bu yüzden bazı sektörel yayınlar kontrollü abonelik sistemiyle sadece kendi özel hedef kitlelerine dağıtılırlar. Türkiye'deki örnekler arasında BT Haber Gazetesi (http://www.bthaber.com.tr) ve Computerworld dergisi (http://www.computerworld.com.tr) sayılabilir.

Şimdilerde yerel veya ulusal, günlük veya haftalık birçok gazetenin online versiyonları var. Online haberlerin tarzı, "basılı olmaya" has bazı karakteristik özelliklerin yokluğu ve bir-iki yenilik dışında, çoğu zaman geleneksel gazetelerdeki özelliklerini yansıtır. Tamamen yeni bir biçim ortaya koyulabilecekken, neden eskisine takılıp kalınır? Bunu da bir sonraki yazımızda işleyeceğiz.

osmankoroglu@yahoo.com