Tarihte şimdiye dek uykuya ihtiyacı olmayan bir insana rastlanmamıştır. Son birkaç on yılda bilim adamları uykuya dair çok şey öğrendiler ama, neden zamanımızın üçte birini bilinçsiz geçirmeye ihtiyacımız oldugu halen bir sırdır. Yemekler arasında rahatlamızı sağlamaktan hafızamızı güçlendirmeye kadar birçok neden öne sürülüyor, biyolojik bir fonksiyonu olduğu ise kesindir. Uyku sırasında büyüme hormonu salgılanması artar ve protein sentezimiz de hızlanır .

Uyku ihtiyacımızın uzunlugu hayatımız boyunca değişir. En çok bebekler uyurlar, günde yaklaşık on altı saat. Çocuklar günde on-on bir saat, yetişkinler ise sekiz saat kadar uyur. Yaş ilerledikçe uykuya olan ihtiyacımız azalır, yaşlı insanların altı saat uykuya ihtiyaçları vardır. Bazı insanlar iki haftaya dek uykusuz kalabilmişlerdir ama bu süre sonunda, paronaya, halüsinasyon, görüntüIerin ışıldaması, hafıza ve konsantrasyonda azalma görülür. Uykusuz bir insan. ilgi çeken ve kısa süreli işler yapabilir ama sıkıcı ve uzun süreli işlerde verimli olamaz. Bütün gece araba kullanmak zorunda olan ya da ders çalışmak zorunda olanlar için kötü haberler.

Uykumuz hızlı olmayan göz hareketi (NREM) ve hızlı göz hareketi (REM) adı verilen evrelere bölünmüştür. Bilim adamları, beyindeki elektriksel aktivitenin hızını elektroinsifolograf (EEG) adındaki bir aletle ölçerek uyku evremizi belirlerler. NREM uykusu dört evreye ayrılır; 1 en hafif uykudur ve 4 en derin uykumuzdur ( çogu yaşlı insan bu evreyi atlarlar). Her evre doksan dakika kadar sürer. Uykumuzda 1 'den 4. evreye kadar ilerler ve tekrar 1. evreye geri döneriz ve bundan sonra beş ila onbeş dakika uzunluğunda REM uykumuz gelir. Birçok yönden 1. evreye benzayen REM uykusu sırasında rüya görürüz. Bazı bilim adamları vücudumuzun sadece REM uykusuna ihtiyaç duydugunu iddia eder.

İnsanlar rüyaların, beyin nöronları kaynaklı, rasgele mesajlardan isteklerimize ya da en gizli sırlarımıza kadar birçok şey içerdigini düşünürler. Rüyalar beynimizdeki elektriksel aktivitenin sonuçlarıdır ama korkunç ya da rahatlatıcı bir rüyadan kalkanlar bunların rasgele oluşmadığını bilirler. Rüyanın içeriğinin her hangi bir anlam içerip içermedigi bile kesin olarak bilinemez. Denekler REM uykusundan uyandırıldıklarında rüyalarının konusunun genelde günlük meseleler olduğu görüldü. Basit konulu rüyaların anlamının sembolik olup olmadığı konusunda araştırmacılar ikiye bölünmüşlerdi. Rüyanızda pembe bir sakız çiğnediğinizi görmek, sakız çiğnemeyi (ve etrafınızdakileri rahatsız etmeyi) sevdiğiniz anlamına mı gelir, yoksa bunun çocuk yuvasına giderken giyiğiniz pembe bir tişört yüzünden arkadaşlarınız tarafından dalga geçildikten sonra ömrünüz boyunca giyim zevkiniz konusunda özgüveninizi yitirmiş olmanızla alakası olabilir mi?

Beynin doldurması gereken bir hayal kotası vardır.

Araştırmalarda REM uykusu sırasında uyandırılanların normal olarak kalktıkları zamana göre rüyalarının çok daha fazla hayallerle dolu olduğunu göstermiştir. Araştırmacılar, monoton ortamlarda bulundugumuzda yaşadığımız gündüz uykusunun da REM uykusu gibi 90-100 dakikalık peryotlarla yogunlaşan bir düzene sahip oldugunun buldular. Rüyanın içeriğini çevresel faktörler de etkiler. Uyurken yorganı düştüğü için uyuyan biri rüyasında bir kar fırtınasında kaybolduğunu görebilir. Kedinin çarparak kapattığı mutfak dolabından çıkan ses rüyanıza bir top atışı olarak yansıyabilir. Bazı firmalar uykuda öğrenme ürünleri pazarlıyorlar: -Uyurken bir ayda Fransızca ögrenin! -Araştırmacılar tabii ki bu tür yöntemleri ciddiye almıyorlar. Cumartesi öğleninde yatağınızda çalıştığınızı iddia edemezsiniz ama REM uykunuzu tam olarak almanızın uyandıktan sonra yapacagınız çalışmanızı verimli kılacağını öne sürebilirsiniz.

kyavuz@mutasyon.net